Bị chóng mặt là bệnh gì? Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị chóng mặt

Chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng là những triệu chứng của nhiều bệnh lý liên quan như rối loạn tiền đình ngoại biên, rối loạn tiền đình trung ương, các bệnh lý hệ thống như thiếu máu, suy giáp, xơ cứng rải rác… 

Mức độ nguy hiểm của tình trạng này phụ thuộc vào nguyên nhân thường chóng mặt ngoại biên không quá nguy hiểm, nhưng nếu tình trạng kéo dài sẽ gây khó chịu ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt và tăng nguy cơ té ngã khi cơ thể bị mất thăng bằng và té ngã.Chóng mặt nguồn gốc trung ương do đột quỵ não là một trong các cấp cứu nội khoa đòi hỏi bệnh nhân phải nhập viện theo dõi và điều trị.

Hoa mắt chóng mặt là bệnh gì?

Hoa mắt chóng mặt là cảm giác đồ vật xung quanh quay tròn khiến bệnh nhân mất thăng bằng và thường kèm theo các triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật như buồn nôn, vã mồ hôi, cảm giác sợ ngã, đặc biệt khó chịu. Chóng mặt không phải là bệnh mà là triệu chứng của nhiều vấn đề liên quan đến sức khỏe của cơ thể. Người hay bị chóng mặt có thể mắc các bệnh như: sỏi lạc chỗ trong tai (BPPV- chóng mặt tư thế kịch phát lành tính), ứ dịch mê nhĩ (bệnh Meniere), viêm dây thần kinh tiền đình, nhiễm trùng tai trong, đột quỵ, thiếu máu, bệnh lý tuyến giáp, các bệnh hệ thống như xơ cứng rải rác…

Hiện nay, hơn 20% người lớn ghi nhận trong một tháng có bị choáng váng. Tình trạng chóng mặt có thể gặp mọi lứa tuổi nhưng độ tuổi trung niên và người cao tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất. 

Nguyên nhân gây chóng mặt là gì?

Chóng mặt là biểu hiện triệu chứng của nhiều bệnh lý khác nhau. Các nguyên nhân phổ biến gây chóng mặt bao gồm chóng mặt lành tính (BPPV), bệnh Meniere, viêm dây thần kinh tiền đình, Migraine tiền đình, nhiễm trùng tai trong. 

Ngoài ra, có hàng loạt nguyên nhân có thể dẫn đến choáng váng nhưng không phải chóng mặt thực sự như: Thiếu máu, tụt huyết áp, hạ đường huyết, mất nước do thuốc, do tâm lý hay các bệnh tâm thần như lo lắng căng thẳng, trầm cảm rối loạn lo âu.

Hiện tại, chóng mặt được phân chia do 3 nhóm nguyên nhân: Chóng mặt nguồn gốc ngoại biên, chóng mặt nguồn gốc trung ương và nguyên nhân do các bệnh lý toàn thân. (2)

Nguyên nhân chóng mặt ngoại biên hay gặp nhất

1. Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính (BPPV)

Bệnh xảy ra do sự di chuyển lạc chỗ của các tinh thể canxi cacbonat (sỏi tai) bình thường các tinh thể này nằm ở các soan nang và cầu nang khi chúng di chuyển sai vị trí  trong các ống bán khuyên của tai trong sẽ gây các cơn chóng mặt kịch phát, bệnh này còn gọi là sỏi lạc chỗ trong tai. Chóng mặt kịch phát tư thế lành tính thường gây các cơn chóng mặt đến một cách bất ngờ, đột ngột và dữ dội, nhưng nó hiếm khi gây nguy hiểm chủ yếu gây khó chịu cho người bệnh, ngoại trừ chấn thương do té ngã. 

Các triệu chứng phổ biến của chóng mặt lành tính do tư thế là: chóng mặt quay cuồng, mất thăng bằng xuất hiện đột ngột dữ dội và thường liên quan đến tư thế đầu, và thường kèm theo các triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật:buồn nôn hoặc nôn ói, lo lắng sợ hãi, da xanh tái, hồi hộp..

2. Bệnh Meniere 

Để cho các cơ quan cảm giác ở trong tai hoạt động chính xác, chất nội dịch trong tai cần giữ thể tích, áp suất và thành phần hóa học nhất định. Bệnh có thể xuất hiện khi áp lực chất dịch trong tai quá cao hoặc tính chất của nội dịch trong tai thay đổi, bệnh biểu hiện với triệu chứng: chóng mặt, ù tai nghe kém, cảm giác đầy như có nước trong tai.

3. Viêm thần kinh tiền đình

Là bệnh lý viêm dây thần kinh tiền đình thuộc dây tiền đình ốc tai, thường do virus gây nên. Biểu hiện bệnh chóng mặt dữ dội kéo dài và thường kèm theo buồn nôn và nôn, có thể kèm theo giảm thính lực nếu có viêm dây thần kinh ốc tai kèm theo.

4. U dây thần kinh số VIII

Dây thần kinh số VIII gồm 2 thành phần là tiềm đình và ốc tai biểu hiện bênh của u dây VIII thường là suy giảm thính lực kèm chóng mặt,ù tai mất thăng bằng tiến triển tăng dần..

Nguyên nhân chóng mặt trung ương

1. Migraine tiền đình

Bệnh này còn được gọi với một vài tên khác như: “đau nửa đầu” kèm với triệu chứng chóng mặt. Bệnh nhân có biểu hiện đau nửa đầu trong cơn thường sợ ánh sáng sợ tiếng ồn, có thể có các dấu hiệu tiền triệu báo trước cơn như nhìn mờ, nhìn một thành hai, tê buốt da đầu, chóng mặt...

2. Xơ cứng rải rác

Đây là một chứng tổn thương hệ thống thần kinh trung ương rải rác cả ở não bộ và tủy sống gây ra các thiếu sót thần kinh cục bộ. Người mắc bệnh đa xơ cứng sẽ có các triệu chứng là hoa mắt, chóng mặt, mất thăng bằng, nói khó, nhìn mờ, nhìn đôi, yếu liệt vận động các chi…

3. Đột quỵ

Đột quỵ hay tai biến mạch máu não các triệu chứng của đột quỵ: chóng mặt,đau đầu, mất thăng bằng, nhìn mờ, nói khó, nuốt khó, méo miệng, lệch mặt, tê yếu chân tay nửa thân mình.

4. U não

Các khối u trong não hình thành và phát triển sẽ khiến triệu chứng chóng mặt xảy ra thường xuyên và nặng hơn. Nguyên nhân do khối u xâm lấn dẫn tới sự phối hợp không đồng bộ với chuyển động của cơ thể, gây tăng tình trạng chóng mặt, mất thăng bằng.

Khi chóng mặt nên làm gì và cách xử lý chóng mặt?

Bị chóng mặt kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và giảm khả năng làm việc. Chỉ có một số triệu chứng chóng mặt có thể tự hết do cơ thể thích ứng được, không cần phải điều trị. Nếu tình trạng chóng mặt lâu dài, kèm theo dấu hiệu như nôn, khó thở, sốt, hay tê chân tay thì người bị bệnh chóng mặt cần phải được đến cơ sở y tế thăm khám và điều trị. 

Để điều trị chứng chóng mặt cho bệnh nhân, bác sĩ căn cứ vào việc xác định nguyên nhân để có phương án điều trị hợp lý. Phần lớn triệu chứng chóng mặt được sử dụng thuốc hoặc bài tập giữ thăng bằng, phẫu thuật… (3)

1. Thủ thuật tái định vị sỏi tai

Hội phẫu thuật đầu và ngực Hoa Kỳ đã đưa ra một loạt các nghiệm pháp cho bệnh nhân mắc BPPV. Những nghiệm pháp này được thực hiện nhằm mục đích tái định vị sỏi canxi từ các ống bán khuyên vào vùng soan nang và cầu nang để được cơ thể hấp thụ. Các nghiệm pháp hay được sử dụng tương đối an toàn, hiệu quả là nghiệm pháp Epley, Semont, BBQ Roll. 

Các bài tập này cần được thực hiện bởi nhân viên y tế vì có thể gây ra chóng mặt hơn nếu bạn tự tập hoặc tập không đúng, nên giai đoạn đầu bạn cần nhập viện và tuân thủ điều trị theo sự hướng dẫn của các các bác sĩ chuyên khoa.

2. Dược phẩm

Một số loại thuốc có thể được chỉ định để giảm các triệu chứng chóng mặt và thuốc phục hồi chức năng tiền đình. Tùy từng nguyên nhân mà các bác sĩ sẽ sử dụng các thuốc phù hợp. Nếu chóng mặt là do nhiễm trùng hoặc viêm, hoặc ứ dịch tai trong thuốc kháng sinh chữa nhiễm trùng hoặc thuốc kháng viêm, lợi tiểu có thể có tác dụng làm.

• Chóng mặt do tâm lý hoặc kèm theo các rối loạn thần kinh thực vật: Thuốc giải lo âu, chẹn beta blocker  như : Diazepam, Alprazolam, Betaloc.
• Thuốc chống buồn nôn.
• Thuốc kháng histamin: có tác dụng ức chế tiền đình bên lành trong giai đoạn cấp để cân bằng với bên bệnh.
• Thuốc lợi tiểu: Bác sĩ có thể kê toa thuốc lợi tiểu nếu bị đau đầu do bệnh Meniere.
• Thuốc trị chứng đau nửa đầu: Flunarizine, đau đầu nặng có thể dùng triptans hoặc dihydroergotamine cùng với thuốc chống nôn.
• Thuốc phục hồi tiền đình, tăng tuần hoàn máu não có thể được dùng trong giai đoạn cấp và kéo dài: Ginkgo biloba EGb 761 120 mg, piracetam....

3. Phẫu thuật

Có trường hợp người bị chóng mặt đòi hỏi phải được phẫu thuật mới điều trị dứt điểm được. Nếu chóng mặt gây ra bởi một vấn đề tiềm ẩn nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như khối u hoặc chấn thương não hay cổ, bác sĩ sẽ tập trung điều trị nguyên nhân gốc để kiểm soát chứng chóng mặt. Có 3 phương án phẫu thuật gồm: Phẫu thuật giải áp túi nội bạch huyết, phẫu thuật cắt bỏ dây thần kinh tiền đình số 8, phẫu thuật cắt bỏ mê nhĩ.

• Phẫu thuật giải áp túi nội dịch: chỉ định trong bệnh Meniere ứ dịch tai trong mục đích giảm tình trạng sản xuất dịch hoặc làm tăng sự hấp thụ dịch trong tai trong do đó giảm áp lực tai trong giúp đỡ chóng mặt. Khi giải áp túi nội dịch, một phần của xương được cắt bỏ khỏi túi.
• Phẫu thuật cắt bỏ dây thần kinh tiền đình: Bệnh nhân sẽ được cắt dây thần kinh liên kết các cảm giác về thăng bằng và vận động của tai trong với não mà vẫn giữ được chức năng thính lực.
• Phẫu thuật cắt bỏ mê nhĩ: Bệnh nhân sẽ được cắt bỏ phần cân bằng của tai trong, loại bỏ cả hai chức năng cân bằng và thính giác. Phẫu thuật này sẽ làm mất chức năng thính lực, nên chỉ áp dụng cho bệnh nhân bị mất hoàn toàn thính lực.

 

Tìm hiểu thêm: 

Hoạt chất Ginkgo Biloba có những công dụng nào?

10 biện pháp tăng cường trí nhớ đơn giản

Chuyên gia hướng dẫn cách khắc phục các triệu chứng rối loạn tiền đình

10 câu hỏi thường gặp về rối loạn tiền đình

Cách điều trị chóng mặt tại nhà

Sau quá trình điều trị tại các cơ sở y tế tình trạng chóng mặt ổn định các bệnh nhân ra viện, bạn nên tuân thủ theo đơn thuốc điều trị ngoại trú và lời dặn dò tư vấn của bác sỹ về chế độ ăn, các thói quen phù hợp. Bệnh chóng mặt hoàn toàn có thể kiểm soát, tự điều trị tại nhà để khắc phục chứng chóng mặt nếu có thói quen, chế độ ăn uống nghỉ ngơi hợp lý. 

Cụ thể như sau:

Thay đổi lối sống

- Tránh thay đổi tư thế quá đột ngột như đứng lên ngồi xuống quá nhanh hoặc thay đổi tư thế đầu đột ngột hay ưỡn ngửa quá mức.

- Nếu tình trạng chóng mặt chưa thuyên giảm hoặc kéo dài mạn tính tránh các công việc liên quan đến vận hành máy móc hay tham gia giao thông như lái xe máy, ô tô hay đi xe đạp.

- Bệnh nhân có tăng huyết áp hoặc mắc bệnh lý Meniere nên khuyến cáo ăn nhạt, giảm muối

- Hạn chế sử dụng các chất kích thích như cà phê, rượu chè, thuốc lá, uống đủ nước.

- Tránh thức khuya và căng thẳng thần kinh, ăn ngủ đúng giờ,suy nghĩ tích cực, tận dụng thời gian thư giãn nghỉ ngơi tránh stress.

- Đi lại cẩn trọng, tránh ngã, nhà cửa sắp xếp bố trí gọn gàng, ngăn nắp tránh các vật cản trên lối đi đặc biệt với người già nên có hệ thống bám vịn và chống trơn trượt tại các vị trí dễ ngã như lên xuống bậc cầu thang, vào nhà vệ sinh...

- Khi có dấu hiệu chóng mặt mất thăng bằng cần lập tức tìm chỗ bám vịn hoặc ngồi xuống hoặc nằm xuống đề phòng té ngã

- Chọn cho mình chế độ tập luyện thể thao phù hợp.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp

• Uống đủ nước người bình thường lượng nước hàng ngày cần bổ sung khoảng 2 lít nước, ăn nhiều hoa quả rau xanh. Chọn các loại thực phẩm dinh dưỡng và tốt cho sức khỏe như ăn giảm mỡ và giảm các thực phẩm chiên xào rán nếu bạn có rối loạn mỡ máu, hạn chế ngọt nếu bạn có tăng đường huyết, những trường hợp tăng acid uric máu khuyến cáo ăn giảm các loại thịt đỏ như thịt bò...
• Không ăn mặn: Tiêu thụ quá nhiều muối sẽ tăng nguy cơ mắc bệnh tim, suy thận và chóng mặt. Hiện nay, chuyên gia y tế khuyến cáo không nên tiêu thụ quá 2-3 g muối mỗi ngày. Đồng thời hạn chế sử dụng thực phẩm chế biến sẵn có nhiều muối như: Xúc xích, thịt nguội, bánh quy…

Nếu chẳng may bất ngờ gặp cơn chóng mặt thì bạn cần bình tĩnh, nhắm mắt, hạn chế xoay đầu và tìm tư thế có thể bám trụ tránh té ngã. Sau đó, bạn cần ngồi hoặc nằm xuống để nghỉ ngơi. Nếu tình trạng chóng mặt xảy ra thường xuyên bạn phải đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám, tìm nguyên nhân điều trị.

 

Thông tin được bảo trợ bởi Chi Hội Dược Sĩ Nhà Thuốc thành phố Hồ Chí Minh

BS. CKI. Hoàng Thị Thanh Thúy 

Khoa Nội Thần kinh – Bệnh viện Hữu Nghị

 

 

Tebonin.vn | Tebonin EGb 761 120mg

Website : https://tebonin.vn/

Nội dung được bảo trợ : Chi hội dược nhà thuốc TPHCM